15.3.26

I'r Pant y Rhed y Dŵr

Fe gafodd Twm ei eni
Yn lwcus, chwara' teg,
A llwyth o lwya' arian 
A sgleiniai yn ei geg;

Derbynodd holl fanteision
Y ddaear hon, o'r crud,
Heb fod erioed mewn angen,
Yn fodlon iawn ei fyd.

Ei gyfle ddaeth yn gynnar 
I flasu'r bywyd bras,
Pan briododd, yn ŵr ifanc
Ag unig ferch y Plas;
Fe etifeddodd gyfoeth
Y Major, a'i holl dir;
Y cwbl yn haeddiannol
A dweud yn hollol wir,
Am gael y weledigaeth
Mae'n rhaid edmygu'r dyn,
Am orfod rhannu gwely 
 dynes mor ddi-lun.

Dros lewyrch y blynyddoedd
Aeth hwn o nerth i nerth,
Ni allai gyfri'i ffortiwn,
Ni wyddai faint ei werth;
Drwy nawdd y sybsideiddio
A ffidlo ambell grant
Diddorol fydd tystiolaeth 
Ewyllys Twm i'w blant.

Fe werthodd, am ddwy filiwn,
Saith erw o dir gwael
I un ddaeth 'mewn i'r ardal, 
Rhyw Ianci eitha' hael,
A fu yn ddigon gonest
I dalu'r pris yn llawn
I goffrau Twm, oedd eisoes
Yn orlawn, orlawn iawn.

Onid yw'r byd 'ma'n greulon,
Mae'n anodd dallt y drefn,
A minnau'n ofergoelus,
Yn byw yn nymbar 7;
Er i mi weithio'n onest
Nid ydwi fymryn nes,
Rhaid cael y cash i ddechra' -
Mae pres yn magu pres;
Ac yma, yn fy nhlodi
Mi wn yn berffaith siwr
Mai gwir yr hen ddywediad,
'I'r pant y rhed y dŵr'.